Gặp gỡ và khác biệt

SGTT.VN - Ngày 4.9, tại nhà triển lãm của trường đại học Mỹ thuật TP.HCM, cuộc triển lãm của các nhà điêu khắc đương đại Hà Nội và Sài Gòn đã được khai mạc.

Nguyễn Xuân Tiên (TP.HCM) - Quy luật, 2010, đồng – nhôm. Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn

Hà Nội có sáu người: Đào Châu Hải, Nguyễn Ngọc Lâm, Vũ Quang Sáng, Khổng Đỗ Tuyền, Trần Trọng Tri và Lương Văn Việt. Sài Gòn có chín người: Vĩnh Đô, Trần Việt Hưng, Trần Quốc Khánh, Hoàng Tường Minh, Trần Thanh Nam, Phan Phương, Bùi Hải Sơn, Nguyễn Xuân Tiên và Nguyễn Hoài Huyền Vũ.

Dù diễn ra không thường xuyên, nhưng đã có nhiều cuộc trao đổi nghệ thuật giữa hai miền trong vài chục năm qua, nhất là sau Đổi mới, khi các nhóm hoạ sĩ hình thành, và gần đây là các nhóm nghệ sĩ trình diễn và sắp đặt trẻ. Tuy nhiên, triển lãm chung chuyên về điêu khắc thì đây là lần đầu tiên, và tất cả đều mong muốn, triển lãm trao đổi như thế này ít nhất được tổ chức hai năm một lần. Hoạt động điêu khắc luôn khó hơn so với các nghệ thuật khác, nó không có thị trường như hội hoạ, tác phẩm thường nặng nề không dễ vận chuyển, và khán giả xem điêu khắc đương đại cũng ít hơn, nhất là khi ngôn ngữ tả thực không còn hấp dẫn các nhà điêu khắc nữa.

Nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn cho biết, ở TP.HCM có hơn 80 nhà điêu khắc, nhưng làm việc thực sự (cho nghệ thuật điêu khắc) chỉ là 20 người. Đó là con số ít ỏi trong một thành phố nhiều triệu người. Tình hình ở Hà Nội cũng không hơn gì. Nhóm điêu khắc của Đào Châu Hải thường xuyên hoạt động là gần mười người, vài nhóm khác cũng ít như vậy, và ít nhà điêu khắc hoạt động cá nhân khác. Thế nhưng, ngược lại với hoàn cảnh thực sự là nhu cầu vươn đến một nền điêu khắc đương đại có tính liên thông với ngôn ngữ nghệ thuật hiện tại trên thế giới. Trước hết là vượt qua, nếu không muốn nói là từ bỏ lối nặn vẽ thực tế, chỉ lấy con người làm đối tượng duy nhất, một số chất liệu quen thuộc như đá, đồng, gỗ và thạch cao. Hình thể con người không đóng vai trò duy nhất, nhưng cảm quan từ con người và tinh thần nhân văn vẫn là bản chất của điêu khắc, cùng với công nghệ làm điêu khắc hiện đại.

Phan Phương (TP.HCM) – Thời trang, 2010, điêu khắc kim loại – thuỷ tinh. Ảnh: Nguyễn Anh Tuấn

Đó chính là điểm gặp gỡ của các nhà điêu khắc từ hai thành phố, mà thực sự khi bày chung tác phẩm họ rất khác nhau, thực sự là hai khuynh hướng. Nói như nhà phê bình Nguyễn Quân trong lời khai mạc triển lãm là: “Các nhà điêu khắc TP.HCM chú ý tính lãng mạn, sự giãi bày, sự thoải mái trong cấu trúc tác phẩm. Các nhà điêu khắc Hà Nội tìm đến sự tinh tế và duy lý, sự cô đọng của hình khối”. Rõ ràng là những khao khát thay đổi ngôn ngữ điêu khắc, đòi hỏi cả công nghệ điêu khắc mới. Các nghệ sĩ Việt Nam còn hạn chế bởi trình độ công nghệ rất nghèo nàn của mình, họ chủ yếu xử lý nguội và thủ công với các tác phẩm. Họ có thể thi thố tài năng tốt hơn trong xưởng của mình, nhưng không thể đưa chúng ra ngoài triển lãm, nhất là vận chuyển quá xa. Chúng ta sẽ đến thăm xưởng của họ trong một tương lai gần và sự trao đổi tại xưởng cá nhân sẽ là một phần quan trọng trong đời sống điêu khắc hiện tại. Việc hình thành triển lãm trao đổi sẽ giúp các nhà điêu khắc hai miền hỗ trợ nhau khi là chủ nhà và học hỏi nhau với các sở trường và sở đoản.

Các nhà báo và công chúng cũng nêu những thắc mắc với chúng tôi về khoảng cách giữa điêu khắc đương đại và thói quen, trình độ thưởng thức phổ thông. Nhưng nghệ sĩ rõ ràng không thể đợi chờ người xem, bản thân họ và người xem cũng đang ở trong thời mà những thói quen của điêu khắc hiện thực và cổ điển đã trở thành hạn chế và nghèo nàn hơn rất nhiều tâm tư của con người và xã hội thông tin hiện đại.

Phan Cẩm Thượng

ảnh: Nguyễn Anh Tuấn