Đô thị đại học Quảng Châu: Kinh nghiệm tốt cho Việt Nam

SGTT.VN - Muốn trở thành cường quốc số một về kinh tế, Trung Quốc bắt đầu từ giáo dục. Việc xây dựng các thành phố đại học ở Trung Quốc trong hơn 10 năm trở lại đây thực sự là một ý đồ chiến lược xuyên thế kỷ.

Mặc dù 10 trường có chung hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hệ thống dịch vụ, nhưng ở các trường lại được thiết kế khá phong phú và đa dạng dựa trên địa hình, phong thủy và tính chất hoạt động của từng trường.

Họ muốn tạo dựng ra môi trường sống cho các trí thức tương lai và cạnh tranh với phương Tây. Thành phố đại học Quảng Châu mà chúng tôi giới thiệu là điểm sáng chói của Trung Quốc trong việc đầu tư cho giáo dục. Chỉ trong 3 năm đã xây xong thành phố cực kỳ hiện đại cho 150.000 sinh viên và hơn 9.000 giáo sư, giảng viên.

Người Trung Quốc luôn hãnh diện với thế giới về những công trình kiến trúc hoành tráng trong những năm đầu thế kỷ 21 này như sân vận động tổ chim ở Bắc Kinh, tháp truyền hình Minh Châu ở Thượng Hải,…

Một trong số đó nữa là “Quảng Châu đại học thành” (thành phố đại học Quảng Châu). Đô thị đại học Quảng Châu là một thành phố thực thụ dành cho các giáo sư và sinh viên với tất cả sự hiện đại, tiện nghi và thuận lợi nhất. Nó được xây dựng trên hòn đảo “Tiểu Cốc Vi” với tổng diện tích quy hoạch: 43,3 km², diện tích xây dựng: 34,4 km²; diện tích xây dựng giai đoạn đầu: 18 km². Nó cách trung tâm thành phố Quảng Châu khoảng 15 km và nằm trên giao điểm của các trục lộ quan trọng chạy qua đặc khu kinh tế Chu Hải và đường cao tốc đến Bắc Kinh.

Thành phố đại học này gồm có 10 trường đại học, thực ra cả 10 trường này đều đã có cơ sở trong nội thành, có những trường hơn 100 năm tuổi như trường Tôn Trung Sơn, Đại học sư phạm Hoa Nam, nhưng do các trường phát triển nhanh về qui mô nên cần có những địa điểm mới để đáp ứng nhu cầu phát triển mới.

Cũng cần phải nói thêm về chủ trương chuyển các trường đại học ra ngoại thành nhằm giảm tải cho các thành phố lớn là một chủ trương lớn và thống nhất toàn Trung Quốc. Ngay từ những năm 1980, nhiều thành phố đại học hiện đại, nhiều khu công nghệ cao rộng hàng trăm ha đã ra đời. Điều đó cho thấy Trung Quốc có tầm nhìn chiến lược xuyên suốt thế kỷ. Đô thị đại học Quảng Châu là một trong số đó và chúng ta có thể học được nhiều điều từ mô hình này trong khi xây dựng mô hình đô thị đại học ở Việt Nam.

Tập trung tối đa nguồn lực, thực hiện dứt điểm

Đây là bài học đầu tiên và quan trọng nhất mà chúng ta thu nhận được. Từ năm 2000, chính quyền tỉnh Quảng Đông đã kiên quyết chỉ đạo thành phố Quảng Châu tiến hành dự án này. Họ coi các trường đại học không phải là đóng nhờ trên địa bàn tỉnh mà coi chúng là bộ phận hữu cơ, và là bộ phận tinh hoa, cho nên cần được ưu tiên đầu tư.

Đô thị đại học Quảng Châu gồm 10 trường đại học.

Trương Đức Giang, Bí thư tỉnh uỷ, và Lý Trường Xuân, tỉnh trưởng đã nhập cuộc và chỉ đạo trực tiếp công trình được coi là thế kỷ này. Phương châm chỉ đạo trong xây dựng là: quản lý vĩ mô, chuyên môn hóa cao, và triệt để xã hội hóa.

Năm 2001 tiến hành qui hoạch và thiết kế, năm 2002 phê chuẩn, tháng 1.2003 khởi công và đến cuối năm 2005 thì hoàn thành. Toàn bộ tiền vốn đầu tư vào thành phố đại học là từ ngân sách của tỉnh, sau khi tiến hành qui hoạch tổng thể khu đô thị và thiết kế chi tiết từng trường thành viên xong thì các trường thành viên được quyền chủ động mời các nhà thầu thi công mạnh nhất tiến hành với tốc độ nhanh nhất.

5 gói thầu (mỗi gói thầu gồm 2 trường) được tiến hành cùng một lúc. Như thế chỉ trong ba năm, một thành phố hiện đại dành cho 150.000 sinh viên đã hoàn tất với chất lượng rất cao, đạt tiêu chuẩn quốc tế, công nhân đã thi công 24/24, không có ngày nghỉ, điều đó có nghĩa là họ đã nén 9 năm vào trong 3 năm. Thành phố được xây dựng với tốc độ nhanh nhất từ trước tới nay và tạo ra một kỳ tích “không thể tin được” ở Trung Quốc.

Thống nhất tổng thể, đa dạng phong cách

Một điều dễ nhận thấy ở Trung Quốc là khi xây dựng bất kỳ thành phố nào, thậm chí một công trình đơn lẻ, người Trung Quốc bao giờ cũng có một triết lý làm tư tưởng chỉ đạo. Triết lý của đô thị đại học Quảng Châu là: ưu tiên sinh thái, phát huy tối đa nguồn lực tại chỗ, thống nhất ý tưởng chung và tôn trọng bản sắc riêng. Tư tưởng chủ đạo này được tôn trọng và thực hiện nghiêm túc trong suốt quá trình xây dựng và cả sau này khi được đưa vào sử dụng.

Đô thị đại học Quảng Châu là một thành phố đồng bộ, thống nhất cao. Các cơ sở hạ tầng kỹ thuật chung phục vụ cho toàn thành phố phải tuân theo cùng tiêu chuẩn thiết kế và cùng loại hình. Các khổ đường xuyên tâm, đường vành đai, đường giao cắt, vỉa hè, cầu, nhà chờ xe buýt, đèn đường được thống nhất như nhau trong toàn thành phố. Toàn bộ hệ thống điện, cáp, đường ống cấp thoát nước đều đi ngầm dưới lòng đất. Cả thành phố sử dụng chung hệ thống nước, gas, khí lạnh, điện, điện thoại. Mỗi loại dịch vụ có một trung tâm điều độ chung cho cả thành phố như các trung tâm điều độ điện, cấp thoát nước, gas, khí lạnh.

Đặc biệt là cả thành phố được số hóa và tự động hóa rất cao, mạng internet phủ kín thành phố. Cả thành phố có chung một khu vực dịch vụ phục vụ cho các công dân của thành phố. Nó chạy dài theo trục Bắc - Nam tạo thành một dải dịch vụ. Ở nơi đây có trung tâm thể thao, siêu thị, ngân hàng, bưu điện, nhà hát, trung tâm hội thảo quốc tế và các dịch vụ cá nhân tiện ích khác.

Sự thống nhất còn được dành cho cả người sử dụng dịch vụ, chẳng hạn sinh viên của 10 trường sử dụng một loại thẻ từ giống nhau, với thẻ này sinh viên có thể sử dụng cho quản lý nhân sự, an ninh, đi xe buýt, đọc sách thư viện, tra cứu internet, trả tiền ăn, tiền photocopy.

Mặc dù 10 trường có chung hệ thống cơ sở hạ tầng kỹ thuật và hệ thống dịch vụ, nhưng ở các trường lại được thiết kế khá phong phú và đa dạng dựa trên địa hình, phong thủy và tính chất hoạt động của từng trường. Chẳng hạn khu vực dành cho đại học sư phạm Hoa Nam nằm trên góc cao nhất của hòn đảo, cho nên yếu tố núi được coi là chủ đạo với các tòa nhà cao tầng mạnh mẽ vươn cao.

Một trong số các ấn tượng mạnh về thành phố này là mảng xanh rất cao, tỷ lệ mảng xanh là 60%, còn 10% là mặt nước.

Các công trình của học viện âm nhạc Tinh Hải được thiết kế theo kiểu truyền thống với nhiều đường cong uốn lượn mềm mại, qui hoạch theo thế núi, đồi.

Trong khi đó đại học Quảng Châu ở nơi thấp nhất tiếp giáp với sông nước thì tư tưởng chủ đạo lại là nước, các mảng mầu sắc xanh, dịu nhẹ được hiện diện trên tất cả các công trình kiến trúc; hoặc đại học công nghiệp Quảng Đông được thiết kế bởi các tòa nhà có kết cấu bằng thép tạo ra sự hoành tráng, khổng lồ.

Mỗi trường có một màu sắc và phong cách thiết kế khác nhau một cách có chủ ý, nhưng lại không chỏi nhau mà được kết hợp rất hài hòa với cây xanh, mặt nước trong một tổng thể không gian rộng lớn.

Thân thiện thiên nhiên, tôn trọng quá khứ

Trước khi xây dựng, trên hòn đảo có 11 điểm sinh thái, 12 hồ nước và kênh rạch; sau khi bắt tay xây dựng, tất cả những nơi này được giữ lại nguyên trạng và phát triển thêm 8 khu sinh thái mới, 8 hồ nước mới. Chính các hồ nước này đã góp phần làm cho thành phố mát hơn vào mùa hè và không khí thoáng đãng. Các con đường đều được trồng cây xanh với các loại cây khác nhau tạo ra kiểu dáng và màu sắc đặc trưng khác nhau.

Trên tinh thần tôn trọng truyền thống, bảo tồn di sản văn hóa quá khứ, các kiến trúc sư và các nhà qui hoạch quyết định giữ lai 48 địa điểm có giá trị văn hóa và kiến trúc cổ đại, trong đó có những tòa nhà từ đời Hán, các đền miếu từ thời Minh, Thanh. Chúng đều được bảo tồn và trở thành các điểm nhấn văn hóa - kiến trúc rất hấp dẫn trong một quần thể của viện bảo tàng đô thị đại học.

Mặc dù 10 trường đại học đã có cơ sở mới hiện đại, rộng lớn, nhưng các cơ sở cũ vẫn được duy trì trong nội thành. Việc duy trì các trường cũ trong khi có trường mới được thấy không chỉ ở Quảng Châu mà ở nhiều tỉnh thành khác của Trung Quốc. Điều đó cho thấy họ rất tôn trọng truyền thống, coi quá khứ là điểm tựa để phát triển vào tương lai.

Việt Nam và Trung Quốc có nhiều tương đồng về thể chế chính trị, văn hóa, và giáo dục. Mô hình đô thị đại học Quảng Châu có nhiều điểm đặc sắc và có ý nghĩa đối với các chủ thể có ý định xây dựng mô hình đô thị đại học ở Việt Nam

TS Nguyễn Minh Hòa