Bếp lửa trong vườn Eva

Nghe nói thuở Eva, người đàn bà mới được thượng đế tạo ra, hành động ý nghĩa đầu tiên mà nàng làm cho chàng Adam và thế giới này, là: nhóm lên một bếp lửa hồng trong vườn địa đàng…

Trong một lần lang thang lên Đăk Uy, thăm anh hùng, nghệ nhân cồng chiêng A Tranh, bố của chị I-Ven (chủ tịch tỉnh Kontum bấy giờ, 2004), tôi đã gặp một chuyện thú vị: đến nhà rông thì ông A Tranh đi rẫy xa, tôi đẩy cửa bước vào nhà, thấy người đàn bà nằm trên một chõng tre cạnh bếp lửa tàn gợi sự cô đơn buồn bã vô cùng trong một chiều mùa đông giữa chốn rừng núi hoang vu. Tôi chào bà. Câu đầu tiên bà nói với tôi là: “Mày tới thắp cái bếp lên cho tao…”. Tôi biết rằng, bếp lửa với người Tây Nguyên là chốn gần gũi mà đầy không gian tâm linh. Ở bên bếp lửa, họ thấy sự sống, hơi thở, sự ấm áp hồn nhiên của một cộng đồng và sự đủ đầy phóng khoáng trong hồn rừng núi mà họ đang sống.

…Tôi nảy ra ý tưởng bếp lửa trong vườn, từ đó. Và, quán của tôi không còn là quán, mà với nhiều người, là chốn quay về. Đôi khi, chỉ để ngồi hàng giờ bên bếp lửa thân thương!

Quán cà phê Eva (TX Kontum), ý tưởng từ bếp lửa trong vườn. Ảnh: internet

Câu chuyện đầy tính thêu dệt ấy được Nguyễn Ngọc Ẩn, một gã hoạ sĩ gàn phố núi Kontum tái hiện trong tác phẩm của mình, đó là một quán vườn. Một quán vườn mà khi đền Kontum, mỏi gối với khói sương dốc núi, hỏi bất cứ ai có lẽ bạn cũng được chỉ đến cà phê Eva.

Quán đâu hẳn là quán để đến và đi vô tình. Đến để nhớ và đến để ấm áp như được trở về ngôi nhà yêu dấu trong ký ức của mình thì thật là ít ỏi. Trong không gian ấy, tôi gặp một chái trang và một bếp hồng ủ lửa suốt ngày, với ấm nước trà bám đầy bồ hóng đen sôi ấp úng, một chùm bắp hong khói vàng hắt, mấy bộ chiêng treo trên vách như gợi nhớ không khí hội hè cùng cao nguyên… Bếp lửa đó, được cời than âm ỉ suốt bốn mùa. Khói lam bay gợi ấm áp rẫy nương, núi rừng và cũng gợi nhắc những bếp hồng tuổi thơ trong lòng viễn khách. Gần gũi mà thẳm sâu đến nhạy cảm là những bếp than hồng. Phải nói, đây là một ý tưởng độc đáo trong sự tái hiện một khung cảnh “địa đàng” đầy… hồn Việt, hồn Tây Nguyên. Nhà thơ Thu Bồn, trong những chuyến ngao du phố núi, đã đến Eva đề thơ. Ông rất tâm đắc với cái bếp lửa. Ông đã ngồi hàng giờ để ngắm than hồng, để khẽ từng hạt bắp thơm, để nướng từng củ khoai lùi và để ngậm ngùi khi ấu thơ đâu đó tìm về trong hơi ấm, làn khói thân quen… Và từ cái bếp lửa thân quen, những dòng thơ tri ngộ giữa khách thơ và chủ quán nối tình bạn bè. Và lấy ý tưởng từ quán Eva, ông đã về tự nhóm cho mình một bếp lửa trong vườn suối Lồ Ồ vào những ngày cuối đời. Nhà lý luận phê bình mỹ thuật Bùi Quang Ngọc choáng ngợp trước không gian của Eva và buột miệng: “Bếp lửa là đường dẫn đẹp cho không gian vườn Eva! Nó gợi mở nhiều ấm áp! Nó là linh hồn của khu vườn này”. Và còn vài câu chữ ngẫu hứng của Thu Bồn ghi trên nong tre, chạn bếp như chỉ được sinh ra cho bếp lửa và những gì ấm áp thiết tha: Rồi xin ở lại cõi trần/ Làm thơ nhóm bếp đỡ đần cho em, “ Trăm năm một cõi bềnh bồng/ Chanh chua chuối chát vẫn nồng trầu cau…”.

Năm 1994, quán cà phê Eva được xây dựng. Cái tên Eva mang ý nghĩa: người đàn bà làm chủ của khu vườn đầu tiên. Nhưng lúc bấy giờ, Eva không có gì đặc biệt so với các quán xá khác ở Kontum. Trong thời gian đó, anh chồng kèo nèo vợ cho tiền đi học Đại học Mỹ thuật TP.HCM. Học chỉ để mà vẽ. Nhưng đề tài luận văn của anh lại liên quan tới vườn: Nét mỹ thuật về một vườn hoa Tây Nguyên. Đề tài được hội đồng luận văn nhà trường đánh giá cao vì tính mới mẻ của nó. Năm 1998, theo dõi trào lưu hội hoạ sắp đặt, anh thấy hay quá khi kết hợp với ý tưởng làm vườn Tây Nguyên, một lần nữa, anh chồng gàn dụ vợ đập bỏ quán cũ để… có cớ thể nghiệm ý tưởng quán - vườn - mỹ thuật của mình. Nguyễn Ngọc Ẩn hì hục với hàng chục nhân công, thiết kế trong vòng 4 năm mới thành hình một Eva hôm nay.

Chính vì ở cái việc chơi mà làm, làm mà chơi ấy, có một người bạn làm thiết kế website ở TP.HCM đã đồng cảm và đang “vào cuộc chơi” với một dự định lớn: thiết kế website cà phê Eva để tặng anh…

Khách vào vườn, cái không gian của sự trở về ấy làm nên xúc cảm bâng khuâng, ngậm ngùi, không cho phép họ nói lớn tiếng, càng không cho phép ra đi quá vội. Mọi cảm xúc và những liên tưởng cứ quyện lấy nhau trong từng miền nhạy cảm của ký ức. Và biết đâu, trên những nẻo đường ruổi rong núi đèo, có một chiều xuân bất chợt ta bị níu chân bởi những ấm áp thân quen của một bếp lửa và chợt cay mắt trước một ngọn khói lam mong manh thảng hoặc trong một góc vườn thật tình cờ…

NGUYỄN VĨNH NGUYÊN

(Hương vị quê nhà, SGTT xuân 2004)