Loay hoay cơ chế cho người đại diện

SGTT.VN - Cơ chế thù lao cho người đại diện phần vốn nhà nước trong doanh nghiệp cổ phần và doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên, công ty liên doanh có vốn góp của Nhà nước đang được tính toán lại với mục tiêu cao nhất nhằm bảo toàn và phát triển phần vốn Nhà nước trong những doanh nghiệp này. Nhưng để minh bạch được thì không dễ.

“Tại công ty Vinamilk chỉ có tôi với chị Kiều Liên (bà Mai Kiều Liên – chủ tịch hội đồng quản trị công ty Vinamilk – PV) là người đại diện quản lý phần vốn nhà nước ở đó, mỗi năm thu về cho Nhà nước từ 400 – 500 tỉ đồng tiền cổ tức, nhưng nếu nhìn vào con số này thì thấy mức thù lao cũng hạn chế”, ông Hoàng Nguyên Học, phó tổng giám đốc (SCIC) đưa mình ra làm ví dụ về chuyện thù lao cho người đại diện phần vốn nhà nước trong doanh nghiệp. Nhưng ông Học cũng nói thêm, nếu so sánh với công sức ông bỏ ra cho doanh nghiệp này thì đó có thể lại là nhiều.

“Người đại diện phần vốn nhà nước chỉ thay mặt Nhà nước giám sát vốn của Nhà nước đầu tư vào công ty đó, thường một năm ông chỉ phải bỏ ra mười ngày cho doanh nghiệp khi chuẩn bị đại hội cổ đông nên thù lao hàng tháng lại là nhiều”, ông Học nói.

Ông Học không tiết lộ về mức thù lao ông được trả tại Vinamilk hay tại nhiều doanh nghiệp khác mà ông đang là người đại diện phần vốn nhà nước theo hình thức kiêm nhiệm. Tuy nhiên, theo bộ Lao động – thương binh và xã hội, một người đại diện phần vốn nhà nước trong các doanh nghiệp cổ phần hoặc doanh nghiệp trách nhiệm hữu hạn từ hai thành viên trở lên đang được doanh nghiệp trả mức thù lao từ 1 triệu đồng tới 100 triệu đồng mỗi tháng, cho dù đó là công việc kiêm nhiệm. Những người đại diện chuyên trách có mức thù lao còn cao hơn. Sở dĩ có khoảng cách xa như vậy vì phần lớn các doanh nghiệp không công khai khoản thù lao này và do thiếu các cơ chế kiểm soát việc nhận thù lao có gắn với mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đại diện hay không.

Ông Phạm Minh Huân, thứ trưởng bộ Lao động – thương binh và xã hội thừa nhận một thực tế, đó là tại nhiều doanh nghiệp có vốn góp chi phối của Nhà nước thường trả lương thưởng quá cao cho các chức danh quản lý, trong đó có người đại diện phần vốn nhà nước trong doanh nghiệp. “Có doanh nghiệp nhà nước vừa cổ phần hoá xong ngay lập tức trả cho lao động quản lý trên 130 triệu đồng/tháng, gấp 3 – 4 lần khi còn là công ty nhà nước và gấp 30 lần lương bình quân của người lao động”, ông Huân nói.

Mức thù lao cho những người đại diện phần vốn nhà nước trong doanh nghiệp trở thành câu chuyện khó giải quyết khi thiếu các tiêu chuẩn điều kiện về bổ nhiệm, đánh giá, kiểm tra, giám sát trách nhiệm quản lý và điều hành hiệu quả phần vốn này. Bởi theo ông Huân, mức thù lao này chỉ đánh giá được là quá cao hay thấp nếu được đặt trong tương quan với hiệu quả mang lại từ phần vốn góp của nhà nước đó.

“Nếu lợi nhuận của doanh nghiệp cao, cổ tức tới 40 – 50% thì thù lao của những người đại diện này tới 100 triệu/tháng là bình thường”, ông Huân khẳng định. Nhưng thực tế cho thấy có không ít doanh nghiệp năng suất lao động không tăng, lợi nhuận giảm mà thù lao của những người đại diện phần vốn nhà nước vẫn nhiều.

Đưa ra một cơ chế thù lao đủ hiệu quả để gắn chặt với trách nhiệm của người đại diện với việc bảo toàn và phát triển phần vốn nhà nước trong doanh nghiệp đang được bộ Lao động – thương binh và xã hội lấy ý kiến các cơ quan chức năng. Nhưng để làm được điều đó trước hết phải có quy chế giám sát và đánh giá hiệu quả sản xuất kinh doanh của những doanh nghiệp 100% vốn nhà nước và quy chế giám sát đánh giá trách nhiệm quản lý điều hành của viên chức quản lý doanh nghiệp nhà nước, người đại diện phần vốn nhà nước ở các doanh nghiệp cổ phần. Chỉ khi đánh giá được mức độ hoàn thành công việc của những người này thì mới thiết kế được cơ chế thù lao hợp lý và hiệu quả.

Thậm chí cần ban hành quy chế bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật đối với người đại diện phần vốn nhà nước để rành mạch chuyện năng lực của những người đại diện. Theo ông Hoàng Nguyên Học, khi những quy định này được ban hành đồng bộ, Nhà nước phải trích lợi nhuận ra để trả thù lao cho người đại diện quản lý vốn cho mình theo mức thị trường thay vì để doanh nghiệp trả như hiện nay.

Tây Giang